Trí tuệ nhân tạo (AI) đang nổi lên như một yếu tố then chốt, mở ra những triển vọng mới cho một tương lai phát triển bền vững của các hệ thống năng lượng trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (APEC).
Ngày 16/7/2026 tại Hà Nội, hội thảo APEC về “Thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cho năng lượng tương lai và phát triển bền vững”, Giáo sư Joachim Mon kelbaan, Nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu và Chính sách Dầu mỏ Abdullah (KAPSARC), Ả Rập Xê Út cho biết AI là yếu tố then chốt thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng, tăng cường khả năng dự báo, tối ưu hóa, tự động hóa và ra quyết định trong toàn bộ chuỗi giá trị năng lượng từ đó cải thiện độ tin cậy của hệ thống, hiệu quả hoạt động và kết quả bền vững. AI giúp tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng, nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu tác động đến môi trường. Tăng công suất lên đến 30%, nâng cao hiệu quả hệ thống thông qua tính linh hoạt về nhu cầu. Giảm 10% lượng khí thải carbon, khả năng giảm phát thải hàng năm thông qua các công nghệ được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo. AI mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho ngành năng lượng trong việc dự báo nhu cầu năng lượng chính xác, tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng, quản lý lưới điện thông minh, khả năng dự đoán hỏng hóc thiết bị, cho phép bảo trì chủ động, giảm thiểu thời gian ngừng hoạt động và chi phí sửa chữa, AI đóng vai trò quan trọng trong việc tích hợp năng lượng tái tạo vào hệ thống điện quốc gia, hỗ trợ dự báo sản lượng và cân bằng nguồn cung, qua đó giảm phát thải CO₂. AI sẽ không chỉ giải quyết các vấn đề về năng lượng mà còn đóng góp vào sự phát triển bền vững trên nhiều phương diện:
- Biến đổi khí hậu: AI dự báo chính xác, đề xuất giải pháp giảm phát thải, tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng tái tạo.
- Nông nghiệp thông minh: Tăng năng suất, giảm tác động môi trường.
- Giao thông thông minh: Giảm ùn tắc, ô nhiễm, tiết kiệm nhiên liệu.
- Kinh tế tuần hoàn: Tối ưu hóa sản xuất, cắt giảm rác thải.
Hiện nay, APEC đang ưu tiên hợp tác và đổi mới công nghệ để phát triển năng lượng bền vững. Ứng dụng AI trong các hệ thống năng lượng APEC mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đi kèm với không ít thách thức.
Các thách thức có thể kể đến như nhu cầu năng lượng gia tăng từ các trung tâm dữ liệu, yêu cầu về khung pháp lý, năng lực kỹ thuật, và tính minh bạch trong triển khai. Ngoài ra, chi phí đầu tư ban đầu và công nghệ phức tạp, cùng với vấn đề bảo mật dữ liệu và quyền riêng tư, cũng là những rào cản đáng kể.
Nhà nghiên cứu Yasmin Fouladi của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng Châu Á -Thái Bình Dương - APERC, Nhật Bản tại hội thảo có ý kiến để phát huy tiềm năng của trí tuệ nhân tạo trong các hệ thống năng lượng APEC đòi hỏi sự phối hợp hành động giữa công nghệ, chính sách, đầu tư và con người. Đó là nền tảng kỹ thuật, dữ liệu năng lượng chất lượng cao, cơ sở hạ tầng năng lượng được số hóa, hệ thống an toàn và có khả năng tương tác đầu tư và đổi mới, tài trợ cơ sở hạ tầng kỹ thuật số, quan hệ đối tác công tư, đổi mới và triển khai trí tuệ nhân tạo chính sách và quản trị, tiêu chuẩn và quy định, quản trị dữ liệu, trí tuệ nhân tạo đáng tin cậy năng lực và hợp tác, kỹ năng lực lượng lao động, chia sẻ kiến thức.
Tóm lại, AI có tiềm năng to lớn trong việc định hình một tương lai năng lượng bền vững, hỗ trợ phát triển và tăng tốc quá trình chuyển đổi năng lượng tại Việt Nam và toàn khu vực APEC. Bằng cách phát huy tiềm năng của AI, các nền kinh tế APEC có thể cùng nhau xây dựng một hệ thống năng lượng thông minh, an toàn, hiện đại và sáng tạo. Để tiếp tục khai thác tiềm năng này, việc xây dựng chính sách và quy định hỗ trợ, khuyến khích đầu tư vào công nghệ AI, và tăng cường hợp tác quốc tế là vô cùng cần thiết. Việt Nam đang chủ động trong việc này, khẳng định vai trò của mình trong kỷ nguyên số của ngành năng lượng. AI sẽ trở thành "người bạn đồng hành" thông minh, giúp nhân loại giải quyết các vấn đề toàn cầu, thúc đẩy kinh tế và hướng tới một xã hội hài hòa với thiên nhiên./.
ThS. Nguyễn Diệu Thúy
Phòng Tham vấn hội nhập - VIOIT