Ngày 15/9/2026, tại Bratislava, Việt Nam và Cộng hòa Slovakia tổ chức Khóa họp lần thứ III Ủy ban Liên Chính phủ về hợp tác kinh tế. Đây là khóa họp đầu tiên của cơ chế này kể từ khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược vào tháng 4/2026.
Khóa họp diễn ra trong một bối cảnh mới của quan hệ song phương. Sau hơn 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, Việt Nam và Slovakia đã có nền tảng quan hệ chính trị tốt đẹp, trong khi khuôn khổ Đối tác Chiến lược vừa được thiết lập mở ra điều kiện để thúc đẩy hợp tác thực chất hơn trên nhiều lĩnh vực.
Vấn đề đặt ra trong giai đoạn mới vì thế không chỉ là xác định thêm những lĩnh vực hai nước có thể hợp tác, mà quan trọng hơn là làm thế nào chuyển những tiềm năng và định hướng đã được xác định thành dòng thương mại, dự án đầu tư và những liên kết cụ thể giữa doanh nghiệp hai nước.
Năm 2025, tổng kim ngạch thương mại Việt Nam – Slovakia đạt trên 1,7 tỷ USD, tăng 2,8% so với năm 2024. Trong đó, Việt Nam xuất khẩu sang Slovakia trên 1,7 tỷ USD, trong khi nhập khẩu từ thị trường này đạt trên 70,8 triệu USD.
Đầu tư song phương còn ở quy mô tương đối khiêm tốn. Tính đến tháng 5/2026, Slovakia có 16 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký 140,87 triệu USD. Việt Nam có một dự án đầu tư tại Slovakia với tổng vốn đăng ký 447.000 USD.
Những con số này cho thấy vẫn còn dư địa đáng kể để mở rộng hợp tác kinh tế tương xứng hơn với khuôn khổ quan hệ Đối tác Chiến lược mới.
Một là, thương mại song phương cần chuyển từ mở rộng quy mô sang đa dạng hóa và tăng cường kết nối doanh nghiệp.
Slovakia là thành viên của Liên minh châu Âu (EU), nằm trong mạng lưới sản xuất và thương mại của khu vực Trung Âu. Việt Nam, trong khi đó, là một nền kinh tế có độ mở cao và ngày càng tham gia sâu vào các chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.
EVFTA tạo nền tảng thuận lợi cho thương mại Việt Nam – Slovakia. Tuy nhiên, một hiệp định thương mại tự do chủ yếu tạo ra khuôn khổ và điều kiện tiếp cận thị trường; khả năng tận dụng những điều kiện đó còn phụ thuộc vào năng lực của doanh nghiệp, cơ cấu hàng hóa, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ kết nối giữa các đối tác kinh doanh.
Với quy mô thương mại hiện nay, vấn đề không chỉ là tiếp tục gia tăng kim ngạch mà còn cần từng bước đa dạng hóa cơ cấu trao đổi hàng hóa, mở rộng số lượng doanh nghiệp tham gia và tạo thêm những quan hệ kinh doanh ổn định giữa doanh nghiệp hai nước.
Việc ký Biên bản ghi nhớ về hợp tác thúc đẩy thương mại và đầu tư giữa Phòng Thương mại Slovakia với các nước ASEAN (SCC ASEAN) và Đại sứ quán Việt Nam tại Slovakia trong khuôn khổ Khóa họp III là một bước theo hướng này. Cơ chế kết nối B2B có thể tạo thêm kênh để doanh nghiệp hai nước tìm kiếm đối tác và chuyển cơ hội thị trường thành các giao dịch cụ thể.
Hai là, công nghiệp có thể là lĩnh vực tạo thêm chiều sâu cho quan hệ kinh tế Việt Nam – Slovakia.
Quy mô nền kinh tế Slovakia không lớn, nhưng cơ cấu công nghiệp của nước này có một số điểm bổ trợ đáng chú ý với nhu cầu nâng cấp công nghiệp của Việt Nam.
Slovakia là một trong những trung tâm sản xuất ô tô đáng chú ý của châu Âu, với sự hiện diện của các nhà sản xuất lớn và mạng lưới doanh nghiệp cung ứng trong các lĩnh vực ô tô, cơ khí và điện – điện tử. Năng lực công nghiệp của Slovakia vì vậy không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng mà còn ở hệ sinh thái nhà cung cấp, kỹ thuật sản xuất, nguồn nhân lực và kinh nghiệm tham gia chuỗi giá trị công nghiệp châu Âu.
Trong khi đó, Việt Nam đang đặt ra yêu cầu nâng cao giá trị gia tăng trong sản xuất, phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng cường năng lực của doanh nghiệp trong nước và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đây là điểm hai nền kinh tế có thể tìm thấy sự bổ trợ.
Tuyên bố chung thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược tháng 4/2026 đã xác định nhiều lĩnh vực hợp tác có liên quan trực tiếp đến quá trình này, như công nghiệp ô tô, điện tử, cơ khí chế tạo, máy móc chuyên dụng, công nghệ xanh, khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo.
Nếu hợp tác trong những lĩnh vực này được phát triển từ trao đổi thương mại sang kết nối doanh nghiệp, cung ứng linh kiện, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và nghiên cứu – phát triển, quan hệ kinh tế Việt Nam – Slovakia có thể từng bước chuyển từ mở rộng về quy mô sang nâng cao chiều sâu và chất lượng.
Khi đó, câu hỏi không chỉ còn là Việt Nam xuất khẩu gì sang Slovakia và nhập khẩu gì từ Slovakia, mà còn là doanh nghiệp hai nước có thể tham gia cùng nhau vào những khâu nào của chuỗi sản xuất.
Ba là, năng lượng là một lĩnh vực đáng theo dõi trong quá trình triển khai Đối tác Chiến lược.
Năng lượng là một trong những nội dung được hai nước xác định trong khuôn khổ hợp tác mới. Tuyên bố chung tháng 4/2026 đề cập hợp tác về năng lượng hạt nhân, các nguồn năng lượng bền vững và phát thải thấp, đa dạng hóa nguồn cung, an ninh năng lượng, giảm phát thải và công nghệ xanh.
Những nội dung này phù hợp với nhu cầu của Việt Nam trong giai đoạn vừa phải bảo đảm nguồn năng lượng cho tăng trưởng kinh tế, vừa thúc đẩy chuyển dịch sang hệ thống năng lượng phát thải thấp hơn.
Tuy nhiên, từ việc xác định lĩnh vực hợp tác đến hình thành dự án cụ thể vẫn còn một khoảng cách. Đối với các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và yêu cầu an toàn cao, hợp tác không chỉ liên quan đến thiết bị hay đầu tư mà còn có thể bao gồm đào tạo nhân lực, trao đổi chuyên gia, nghiên cứu, tiêu chuẩn kỹ thuật và chuyển giao công nghệ.
Do đó, giá trị của hợp tác năng lượng Việt Nam – Slovakia trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào khả năng cụ thể hóa các định hướng đã thống nhất thành chương trình và dự án phù hợp với nhu cầu, năng lực và khuôn khổ pháp lý của mỗi bên.
Bốn là, từ tiềm năng đến dự án có thể là thước đo quan trọng của giai đoạn hợp tác mới.
Việt Nam và Slovakia hiện không thiếu những lĩnh vực được xác định là có tiềm năng hợp tác. Thương mại, đầu tư, ô tô, cơ khí chế tạo, điện tử, năng lượng, công nghệ xanh, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đều đã xuất hiện trong chương trình nghị sự song phương.
Thách thức vì vậy không nằm ở việc tiếp tục kéo dài danh mục các lĩnh vực tiềm năng, mà ở khả năng chuyển những định hướng đó thành hoạt động hợp tác cụ thể.
Tuyên bố chung thiết lập Đối tác Chiến lược xác định Ủy ban Liên Chính phủ Việt Nam – Slovakia về hợp tác kinh tế là một cơ chế quan trọng để xác định và thúc đẩy các lĩnh vực hợp tác. Khóa họp lần thứ III vì vậy không chỉ là dịp rà soát tình hình hợp tác song phương, mà còn là một bước triển khai khuôn khổ quan hệ mới.
Kết thúc Khóa họp, hai bên ký Biên bản Khóa họp lần thứ III; đồng thời chứng kiến việc ký Biên bản ghi nhớ giữa SCC ASEAN và Đại sứ quán Việt Nam tại Slovakia nhằm hỗ trợ kết nối doanh nghiệp B2B và xúc tiến thương mại.
Các cơ chế và văn kiện này tạo thêm nền tảng cho hợp tác, nhưng kết quả cuối cùng sẽ được phản ánh qua những chuyển biến cụ thể: thêm doanh nghiệp tham gia thị trường, thêm hợp đồng thương mại, thêm dự án đầu tư và những liên kết sản xuất – công nghệ bền vững hơn giữa hai nước.
Quan hệ Việt Nam – Slovakia đang có một số điều kiện thuận lợi cùng hội tụ: nền tảng hữu nghị truyền thống, khuôn khổ Đối tác Chiến lược vừa được thiết lập, EVFTA tạo điều kiện tiếp cận thị trường, Slovakia có thế mạnh trong một số ngành công nghiệp chế tạo, trong khi Việt Nam có nhu cầu ngày càng lớn về công nghệ, năng lượng và nâng cấp năng lực sản xuất.
Bởi vậy, ý nghĩa của Khóa họp lần thứ III không chỉ nằm ở những nội dung được thống nhất tại Bratislava, mà quan trọng hơn là khả năng chuyển những nội dung đó thành kết quả kinh tế cụ thể trong thời gian tới.
Câu hỏi của giai đoạn mới vì thế không chỉ là Việt Nam và Slovakia còn những lĩnh vực nào có thể hợp tác, mà là bao nhiêu tiềm năng trong số đó có thể được chuyển thành những dòng thương mại mới, dự án đầu tư mới và những liên kết cụ thể giữa doanh nghiệp hai nước.
Nguyễn Văn Hiến
Phòng Thông tin và Truyền thông - VIOIT