Trong khuôn khổ Hội thảo APEC được tổ chức ngày 17/9/2026 tại Hà Nội tại phiên thảo luận "Tạo môi trường thuận lợi hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) trong lĩnh vực môi trường, quản trị và xã hội (ESG) đã đi sâu vào khía cạnh then chốt: Chính sách và Thể chế.
ESG - Từ sự tuân thủ đến lợi thế cạnh tranh cốt lõi
Một trong những điểm nhấn quan trọng được đưa ra tại phiên thảo luận là sự thay đổi về tư duy tiếp cận: ESG không nên được xem là rào cản hay gánh nặng tuân thủ (Compliance Agenda), mà cần được coi là chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh (Competitiveness Agenda). Theo ông Rodolfo J. Mariposque (Đại diện Bộ Thương mại và Công nghiệp Philippines) có 4 động lực chính buộc các SMEs phải chuyển dịch sang thực hành ESG:
Thứ nhất, biến đổi khí hậu không còn là vấn đề môi trường trừu tượng mà là rủi ro kinh tế trực tiếp, làm gián đoạn sản xuất, đứt gãy chuỗi cung ứng và tăng chi phí logistics. Thực hành ESG chính là cách quản trị rủi ro và bảo đảm tính liên tục của hoạt động kinh doanh.
Thứ hai, ESG đã trở thành điều kiện tiên quyết để tham gia vào thị trường toàn cầu.
Thứ ba, minh bạch thông tin và các tiêu chuẩn ESG đang quyết định khả năng tiếp cận các nguồn tài chính xanh và tín dụng bền vững.
Thứ tư, báo cáo phát triển bền vững đang dần trở thành một phần của quản trị doanh nghiệp tốt.
Đáng chú ý, các yêu cầu về tính bền vững thường không bắt nguồn từ quy định của chính phủ mà xuất phát từ các tập đoàn lớn trong chuỗi giá trị. Khi các tập đoàn này cam kết giảm dấu chân carbon, các SMEs đóng vai trò nhà cung cấp bắt buộc phải chuyển đổi để giữ vững vị trí trong chuỗi cung ứng.
Kinh nghiệm thực tiễn từ Philippines
Tại Philippines đang được hỗ trợ để tiếp cận ESG theo 4 nguyên tắc: Tương xứng (Proportionate), Có lộ trình (Progressive), Thực tiễn (Practical) và Dựa trên khuyến khích (Incentive-based). Thay vì tự xây dựng mọi thứ từ đầu, chính phủ ưu tiên việc "áp dụng" (adopt rather than build) thông qua một hệ sinh thái ESG hợp tác đa bên. Một số sáng kiến quốc tế tiêu biểu được triển khai có thể kể đến:
Mô hình SPARK (hợp tác với Sáng kiến Báo cáo Toàn cầu - GRI): Xây dựng nền tảng, đào tạo năng lực và hướng dẫn SMEs lập báo cáo phát triển bền vững.
Chương trình TRANSCEND: Phối hợp với Đức và các cơ quan Liên hợp quốc nhằm chuyển đổi sang nền công nghiệp thông minh với khí hậu.
Dự án Green Shift (hợp tác với UNESCAP): Kết nối tính bền vững với thị trường, hỗ trợ SMEs xây dựng kế hoạch hành động xanh và nắm bắt các cơ hội mua sắm xanh.
Chương trình hợp tác với Viện Tăng trưởng xanh toàn cầu (GGGI Global Green Growth Institute): Thúc đẩy kiểm toán năng lượng, thay thế thiết bị hiệu suất cao và lắp đặt điện mặt trời mái nhà cho SMEs.
Hàm ý chính sách đối với Việt Nam
Một số hàm ý quan trọng có thể được tham khảo cho quá trình hoàn thiện Chính sách và Thể chế hỗ trợ SMEs tại Việt Nam:
Xây dựng khung chính sách linh hoạt và có lộ trình: Quy định về ESG đối với SMEs không nên cứng nhắc và áp đặt chung một tiêu chuẩn như với các doanh nghiệp niêm yết quy mô lớn. Các chính sách cần có tính phân loại, lộ trình áp dụng rõ ràng và chú trọng vào việc khuyến khích thay vì xử phạt trong giai đoạn đầu.
Hình thành hệ sinh thái hợp tác đa bên: Cơ quan nhà nước không thể đơn độc trong việc hỗ trợ SMEs. Cần tích cực huy động nguồn lực thông qua các quan hệ đối tác quốc tế, các tổ chức phi chính phủ và các hiệp hội ngành nghề để cung cấp hỗ trợ kỹ thuật, kiểm toán năng lượng và đào tạo năng lực cho doanh nghiệp.
Tận dụng lực kéo từ các doanh nghiệp đầu chuỗi (FDI và tập đoàn lớn): Các chính sách cần gắn kết sự chuyển đổi ESG của SMEs với chiến lược xanh hóa chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn. Thông qua việc tạo ra các cơ chế liên kết, các tập đoàn có thể hỗ trợ trực tiếp cho các nhà cung cấp SMEs nội địa nâng cao chuẩn mực ESG, từ đó mở rộng cánh cửa tiếp cận chuỗi giá trị toàn cầu./.
ThS. Nguyễn Diệu Thúy, ThS. Giáp Toàn Thắng
Phòng Tham vấn hội nhập - VIOIT