Đánh dấu bước ngoặt sau một thập kỷ thực hiện Kế hoạch Tổng thể Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) 2025, ASEAN đã chính thức bước vào giai đoạn phát triển mới với Kế hoạch Chiến lược AEC 2026-2030. Nhằm chủ động chuyển hóa các cam kết khu vực thành hành động thực tiễn, Việt Nam đã sớm ban hành Chương trình hành động quốc gia, tạo khung khổ thống nhất cho giai đoạn hội nhập sâu rộng tới.
Tầm nhìn ASEAN 2045: Hướng tới nền kinh tế lớn thứ tư thế giới
Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 46 diễn ra tại Malaysia (26/5/2025), Lãnh đạo các nước ASEAN đã chính thức thông qua Kế hoạch Chiến lược AEC 2026-2030. Đây là bước đi chiến lược nhằm ứng phó linh hoạt với biến động địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và làn sóng chuyển đổi số - chuyển đổi xanh toàn cầu, đồng thời hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
Hướng tới mục tiêu đưa ASEAN trở thành nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới vào năm 2030, Kế hoạch AEC 2026-2030 đề ra 06 định hướng chiến lược, 194 nhiệm vụ và 756 hoạt động cụ thể, tập trung vào 4 vấn đề cốt lõi:
Kinh tế hòa nhập và liên kết: Xóa bỏ rào cản thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và di chuyển lao động kỹ năng cao; gia tăng sức bền chuỗi cung ứng khu vực; hạ tầng giao thông và năng lượng xuyên biên giới được thúc đẩy kết nối đồng bộ.
Kinh tế năng động và cạnh tranh: Tăng tốc phát triển kinh tế số, kinh tế sáng tạo; hoàn thiện hệ thống thanh toán xuyên biên giới và thương mại điện tử liên vùng; nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) và startup.
Kinh tế bền vững và tự cường: Thực thi cam kết biến đổi khí hậu, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; thiết lập cơ chế phản ứng nhanh với khủng hoảng kinh tế, y tế công cộng; bảo đảm an ninh lương thực và năng lượng toàn khu vực.
Kinh tế công bằng, lấy người dân làm trung tâm: Thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các quốc gia thành viên; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và bảo vệ quyền lợi lao động, đặc biệt là các nhóm yếu thế, bảo đảm thành quả hội nhập lan tỏa tới toàn dân.
Chương trình hành động của Việt Nam: Cụ thể hóa cam kết thành lợi thế cạnh tranh
Để chuyển hóa định hướng chung của ASEAN vào thực tiễn trong nước, ngày 03/4/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 608/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược AEC giai đoạn 2026-2030 và 2031-2035. Quyết định tạo khung khổ pháp lý thống nhất cho việc triển khai, điều phối và giám sát các cam kết hội nhập của Việt Nam.
Chương trình hành động quốc gia tập trung vào 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm:
1.Thúc đẩy hoàn thiện thể chế: Rà soát, sửa đổi và ban hành mới các văn bản quy phạm pháp luật tương thích với chuẩn mực ASEAN (quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn hàng hóa, thương mại điện tử); khai thác hiệu quả các FTA khu vực để mở rộng đầu ra cho hàng hóa Việt.
2.Chuyển đổi số và kết nối hạ tầng số: Bứt phá hạ tầng số quốc gia, tích cực kết nối hệ thống thanh toán QR code xuyên biên giới với các nước ASEAN; hỗ trợ SMEs chuyển đổi số để tham gia sâu vào sàn thương mại điện tử khu vực.
3.Xanh hóa nền kinh tế: Đẩy mạnh chuyển đổi xanh trong các ngành sản xuất chủ lực (dệt may, thủy sản, nông nghiệp); bứt phá phát triển năng lượng tái tạo, kiên định mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050.
4.Nâng chất doanh nghiệp và nguồn nhân lực: Xây dựng cơ chế đưa SMEs tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu; triển khai các chương trình đào tạo lại lực lượng lao động, bù đắp khoảng trống kỹ năng trong các ngành công nghệ cao, kinh tế số và kinh tế xanh.
5.Đột phá hạ tầng kết nối xuyên biên giới: Ưu tiên nguồn lực cho các dự án hạ tầng giao thông chiến lược như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, nâng cấp cảng biển quốc tế và kết nối hạ tầng với các nước láng giềng (Lào, Campuchia, Thái Lan) nhằm tối ưu hóa chi phí logistics.
Việc chủ động triển khai Chương trình hành động AEC 2026 - 2030 không chỉ khẳng định vị thế, vai trò dẫn dắt của Việt Nam trong ASEAN mà còn tạo động lực quan trọng giúp doanh nghiệp nội địa bứt phá trong giai đoạn hội nhập mới./.
ThS. Nguyễn Diệu Thúy
Phòng Tham vấn hội nhập - VIOIT
Tài liệu tham khảo:
-
ASEAN Community Vision 2045.
-
ASEAN Economic Community Strategic Plan 2026-2030.
-
Quyết định 608/QĐ-TTg ngày 03 tháng 04 năm 2026.