Thị trường bán lẻ Việt Nam tiếp tục duy trì quy mô lớn và đà tăng trưởng tích cực, trong khi cấu trúc phân phối đang chuyển dần theo hướng hiện đại, số hóa và đa kênh. Dư địa phát triển vẫn đáng kể, nhưng cơ hội tăng trưởng không chỉ nằm ở việc mở thêm điểm bán mà còn ở khả năng tổ chức lại mạng lưới, khai thác dữ liệu, liên kết chuỗi cung ứng và thích ứng với sự thay đổi của hành vi tiêu dùng.
Quy mô thị trường tiếp tục mở rộng, nhưng sức mua thực cần được nhìn nhận thận trọng
Theo Cục Thống kê, năm 2025 tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành đạt khoảng 7.008,9 nghìn tỷ đồng, tăng 9,2% so với năm 2024; nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng là 6,7%. Sang năm 2026, đà tăng tiếp tục được duy trì: trong 8 tháng đầu năm, tổng mức đạt khoảng 5.235,5 nghìn tỷ đồng, tăng 13,3% so với cùng kỳ; riêng doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt khoảng 3.947,6 nghìn tỷ đồng, tăng 12,8%.
Các con số trên cho thấy thị trường trong nước vẫn là một động lực quan trọng của tăng trưởng. Tuy nhiên, mức tăng sau khi loại trừ yếu tố giá trong tám tháng năm 2026 là 7,6%, chỉ nhỉnh hơn cùng kỳ năm trước. Vì vậy, khi đánh giá “dư địa” của bán lẻ, cần phân biệt giữa tăng trưởng danh nghĩa và sự cải thiện thực chất của sức mua. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các nhóm hàng tiêu dùng lâu bền, nơi nhu cầu chưa tăng mạnh tương ứng với tốc độ tăng chung của tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ.
Mạng lưới phân phối mở rộng theo hướng hiện đại và phù hợp hơn với từng địa bàn
Cùng với tăng trưởng về quy mô, hệ thống phân phối đang có xu hướng đa dạng hơn về loại hình và không gian hoạt động. Siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng tiện lợi, cửa hàng chuyên doanh và các chuỗi bán lẻ tiếp tục được mở rộng tại nhiều địa phương, bổ sung cho chợ truyền thống và mạng lưới cửa hàng nhỏ lẻ. Xu hướng này giúp nâng khả năng tiếp cận hàng hóa có nguồn gốc rõ ràng, chuẩn hóa chất lượng dịch vụ và tạo thêm đầu ra ổn định cho doanh nghiệp sản xuất, hợp tác xã và nhà cung ứng địa phương.
Tuy nhiên, không nên hiểu quá trình này đơn thuần là sự “dịch chuyển” khỏi các đô thị lớn. Thực tế phù hợp hơn với một quá trình mở rộng không gian thị trường: các trung tâm tiêu dùng lớn vẫn giữ vai trò chủ lực, trong khi những địa bàn có tốc độ đô thị hóa, phát triển công nghiệp, du lịch hoặc gia tăng dân số cơ học đang tạo thêm nhu cầu đối với hạ tầng thương mại hiện đại. Vì vậy, lựa chọn vị trí và mô hình điểm bán cần dựa trên quy mô dân cư, sức mua, kết nối giao thông, mật độ cạnh tranh và đặc điểm tiêu dùng của từng địa bàn.
Bán lẻ đa kênh trở thành cấu phần ngày càng quan trọng của hệ thống phân phối
Sự phát triển của thương mại điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, nền tảng số và logistics giao hàng đang làm thay đổi cách doanh nghiệp tổ chức hoạt động bán lẻ. Mô hình đa kênh cho phép kết hợp cửa hàng vật lý với website, sàn thương mại điện tử, ứng dụng di động và mạng xã hội, qua đó mở rộng điểm tiếp xúc với khách hàng và nâng khả năng phục vụ xuyên suốt trước, trong và sau giao dịch.
Xu hướng này đã được phản ánh trong Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, được phê duyệt tại Quyết định số 2326/QĐ-TTg ngày 21/10/2025. Chiến lược xác định định hướng phát triển kết hợp bán lẻ hiện đại, bán lẻ đa kênh và thương mại điện tử với các loại hình truyền thống; đồng thời đặt mục tiêu doanh số thương mại điện tử tăng bình quân 15-20%/năm và chiếm khoảng 15-20% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng vào năm 2030.
Dư địa tăng trưởng gắn với năng lực tổ chức chuỗi và chất lượng dịch vụ
Trong giai đoạn tới, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp bán lẻ sẽ không chỉ đến từ độ phủ mạng lưới. Năng lực quản trị dữ liệu khách hàng, dự báo nhu cầu, tối ưu tồn kho, tổ chức logistics, kiểm soát chất lượng hàng hóa và kết nối nhà cung ứng sẽ quyết định ngày càng rõ hiệu quả vận hành. Đối với doanh nghiệp trong nước, đây vừa là áp lực đầu tư vừa là cơ hội để phát triển các mô hình có khả năng thích ứng nhanh với đặc điểm thị trường địa phương.
Liên kết giữa sản xuất, phân phối và tiêu dùng cũng cần được củng cố theo hướng thực chất hơn. Việc hình thành chuỗi cung ứng ổn định, tiêu chuẩn hóa sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và chia sẻ thông tin thị trường có thể giúp giảm chi phí trung gian, nâng khả năng đưa hàng Việt vào các hệ thống phân phối hiện đại và cải thiện chất lượng phục vụ người tiêu dùng.
Phát triển thị trường bán lẻ theo hướng cân bằng và bền vững
Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ Việt Nam đến năm 2030 đặt mục tiêu tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng bình quân 11,0-11,5%/năm. Để đạt mục tiêu này một cách bền vững, phát triển thị trường cần đồng thời chú trọng kích cầu tiêu dùng, hiện đại hóa hạ tầng thương mại, phát triển thương mại điện tử, nâng cao năng lực doanh nghiệp và bảo đảm sự hài hòa giữa các loại hình phân phối.
Theo đó, dư địa của bán lẻ Việt Nam không chỉ được đo bằng số lượng điểm bán mới, mà còn ở khả năng nâng hiệu quả toàn bộ hệ thống phân phối. Mạng lưới hiện đại, nền tảng số, phương thức đa kênh và các mô hình bán lẻ truyền thống cần được kết nối bổ trợ lẫn nhau, phù hợp với đặc điểm từng vùng và nhu cầu của người tiêu dùng. Đây là nền tảng để thị trường trong nước tiếp tục phát huy vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng lưu thông hàng hóa trong những năm tới.
ThS. Mai Thị Phương; ThS. Nguyễn Thanh Vân Hằng
Phòng Nghiên cứu Thương mại - VIOIT