Sau mười năm triển khai, Kế hoạch Tổng thể Cộng đồng Kinh tế ASEAN (ASEAN Economic Community Blueprint 2025) đã ghi nhận nhiều kết quả quan trọng, góp phần thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực, nâng cao năng lực cạnh tranh, tăng cường kết nối và củng cố vị thế của ASEAN trong nền kinh tế toàn cầu. Với tỷ lệ thực hiện đạt khoảng 98% vào cuối năm 2025, AEC 2025 được đánh giá là một trong những chương trình hợp tác kinh tế khu vực có mức độ triển khai thành công nhất của ASEAN.
Khuôn khổ hội nhập kinh tế toàn diện
Được chính thức hình thành cùng với Cộng đồng ASEAN vào ngày 31/12/2015, Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) là một trong ba trụ cột của ASEAN, bên cạnh Cộng đồng Chính trị - An ninh và Cộng đồng Văn hóa - Xã hội. Kế hoạch Tổng thể AEC 2025 đặt ra năm mục tiêu chiến lược nhằm xây dựng một ASEAN có mức độ hội nhập cao, năng lực cạnh tranh mạnh, kết nối sâu rộng, phát triển bao trùm và đóng vai trò ngày càng quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu.
Để hiện thực hóa các mục tiêu này, ASEAN đã triển khai hơn 3.800 hoạt động và sáng kiến thuộc 32 lĩnh vực hợp tác chuyên ngành. Đến cuối năm 2025, khoảng 87% số hoạt động đã được hoàn thành đầy đủ, đưa tỷ lệ thực hiện chung của Kế hoạch Tổng thể lên khoảng 98%, phản ánh cam kết mạnh mẽ của các quốc gia thành viên đối với tiến trình hội nhập kinh tế khu vực.
Tăng trưởng kinh tế và thương mại tiếp tục được củng cố
Trong giai đoạn 2015-2025, AEC tiếp tục là một trong những động lực quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế khu vực. GDP của ASEAN tăng trưởng bình quân khoảng 4,15%/năm, đưa quy mô nền kinh tế từ 2,5 nghìn tỷ USD năm 2015 lên khoảng 4,16 nghìn tỷ USD vào năm 2025. Thu nhập bình quân đầu người cũng tăng từ 3.997 USD lên 6.013 USD trong cùng kỳ.
Thương mại hàng hóa tiếp tục là động lực tăng trưởng chủ yếu của khu vực, với tổng kim ngạch tăng từ 2,3 nghìn tỷ USD năm 2015 lên khoảng 4,38 nghìn tỷ USD vào năm 2025. Theo các đánh giá của ASEAN, AEC tạo điều kiện thúc đẩy thương mại nội khối và mở rộng thương mại với các đối tác ngoài khu vực.
Dịch vụ và đầu tư trở thành động lực tăng trưởng mới
Lĩnh vực dịch vụ tiếp tục khẳng định vai trò là động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phục hồi kinh tế, đặc biệt sau đại dịch COVID-19. Tổng kim ngạch thương mại dịch vụ của ASEAN tăng từ 642,2 tỷ USD năm 2015 lên khoảng 1,2 nghìn tỷ USD vào năm 2025.
ASEAN cũng duy trì sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với các nhà đầu tư quốc tế. Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tăng bình quân khoảng 10% mỗi năm, đạt mức kỷ lục 229,8 tỷ USD vào năm 2023, tăng 9% so với năm trước và gấp khoảng hai lần so với năm 2015. Hiện nay, ASEAN là điểm đến thu hút FDI lớn nhất trong nhóm các nền kinh tế đang phát triển và đứng thứ hai trên thế giới, sau Hoa Kỳ, khẳng định vị thế ngày càng quan trọng của khu vực trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Những dấu ấn nổi bật của AEC 2025
Trong quá trình triển khai Kế hoạch Tổng thể AEC 2025, ASEAN đã đạt được nhiều kết quả nổi bật trên các lĩnh vực hợp tác kinh tế:
-
Nâng cấp Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA): hiện đại hóa các quy định về thương mại hàng hóa, tăng cường thuận lợi hóa thương mại, nâng cao minh bạch đối với các biện pháp phi thuế quan, thúc đẩy số hóa thủ tục thương mại và tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng khu vực.
-
Mở rộng Cơ chế Một cửa ASEAN (ASEAN Single Window): đẩy mạnh trao đổi điện tử chứng nhận xuất xứ (e-Form D), tờ khai hải quan ASEAN (ACDD), chứng nhận kiểm dịch thực vật điện tử (e-Phyto) và các chứng từ thương mại khác, góp phần rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí giao dịch.
-
Triển khai Hiệp định Thương mại Dịch vụ ASEAN (ATISA): tạo khuôn khổ pháp lý hiện đại hơn cho tự do hóa thương mại dịch vụ, nâng cao tính minh bạch và tạo thuận lợi cho hội nhập thị trường dịch vụ trong khu vực.
-
Thực hiện Hiệp định Đầu tư Toàn diện ASEAN (ACIA): tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, tăng cường bảo hộ nhà đầu tư và thúc đẩy hội nhập đầu tư nội khối.
-
Mở rộng các Thỏa thuận Thừa nhận lẫn nhau (MRAs): tạo thuận lợi cho sự dịch chuyển của lao động có kỹ năng, đồng thời tăng cường công nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn, đánh giá sự phù hợp và chất lượng sản phẩm trong các lĩnh vực ưu tiên.
-
Thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị khu vực và chuyển đổi công nghiệp: triển khai các sáng kiến về Công nghiệp 4.0, xe điện, bán dẫn, kinh tế tuần hoàn và nâng cao khả năng tham gia của doanh nghiệp ASEAN vào chuỗi giá trị toàn cầu.
-
Đẩy nhanh đàm phán Hiệp định Khung ASEAN về Kinh tế số (DEFA): hướng tới thiết lập khuôn khổ hợp tác toàn diện về kinh tế số, tạo động lực mới cho tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và thương mại số trong khu vực.
-
Hiệp định An ninh Dầu khí ASEAN (ASEAN Petroleum Security Agreement – APSA): Tăng cường hợp tác nhằm bảo đảm an ninh nguồn cung dầu khí, chia sẻ thông tin và phối hợp ứng phó khi xảy ra gián đoạn nguồn cung năng lượng trong khu vực.
-
Lộ trình hội nhập tài chính ASEAN: Thúc đẩy hội nhập tài chính theo lộ trình thông qua phát triển thị trường vốn, tăng cường ổn định tài chính, mở rộng kết nối thanh toán và tạo thuận lợi cho lưu chuyển vốn trong khu vực.
Những thách thức đặt ra
Bên cạnh những thành tựu đạt được, tiến trình xây dựng Cộng đồng Kinh tế ASEAN vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Việc triển khai các cam kết giữa các quốc gia thành viên còn chưa đồng đều; các biện pháp phi thuế quan vẫn gia tăng ở một số lĩnh vực; mức độ tự do hóa thương mại dịch vụ và đầu tư chưa thực sự tương xứng với tiềm năng; khoảng cách phát triển giữa các nền kinh tế thành viên vẫn còn đáng kể. Bên cạnh đó, yêu cầu về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nâng cao năng suất, phát triển chuỗi cung ứng bền vững và tăng cường khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài đang đặt ra những yêu cầu mới đối với tiến trình hội nhập kinh tế ASEAN.
Hướng tới giai đoạn phát triển mới
Trên nền tảng những kết quả đạt được từ AEC Blueprint 2025, ASEAN đã chính thức bước sang giai đoạn phát triển mới với việc thông qua Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 (ASEAN Community Vision 2045) và Kế hoạch Chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN giai đoạn 2026–2030 (ASEAN Economic Community Strategic Plan 2026–2030) tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 46 vào tháng 5/2025.
Đây là giai đoạn triển khai đầu tiên nhằm hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, hướng tới xây dựng một nền kinh tế ASEAN có khả năng chống chịu cao hơn, đổi mới sáng tạo, năng động và lấy người dân làm trung tâm; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển xanh, thúc đẩy hội nhập kinh tế sâu rộng hơn và nâng cao vai trò của ASEAN như một động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế khu vực và toàn cầu.
Sau mười năm triển khai, Kế hoạch Tổng thể AEC 2025 không chỉ tạo dựng nền tảng vững chắc cho tiến trình hội nhập kinh tế khu vực mà còn khẳng định giá trị của hợp tác ASEAN trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động. Những thành tựu đạt được sẽ tiếp tục là nền tảng quan trọng để ASEAN hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đến năm 2045, xây dựng một cộng đồng kinh tế có khả năng thích ứng cao, phát triển bền vững và giữ vai trò ngày càng quan trọng trong cấu trúc kinh tế toàn cầu./.
ThS. Nguyễn Diệu Thúy
Phòng Tham vấn hội nhâp - VIOIT
Tài liệu tham khảo:
-
ASEAN Secretariat (2025), ASEAN Economic Community Blueprint 2025: End-Term Review.
-
ASEAN Community Vision 2045.
-
ASEAN Economic Community Strategic Plan 2026–2030.
-
ASEAN Investment Report 2025.
-
ASEAN Statistical Yearbook 2025.